Μια μέρα, ετοιμάζεσαι να βγεις με τους φίλους σου, και ξαφνικά ακούγεται μια φράση από το στόμα σου που σου θυμίζει τον γονιό σου. Είτε πρόκειται για την κλασική ατάκα «Μη βάζεις τα χέρια σου στο φαγητό» είτε για μια αντίδραση σε μια κατάσταση που είπες ότι ποτέ δεν θα υιοθετήσεις, η στιγμή αυτή είναι ανατριχιαστική. Η πραγματικότητα είναι ότι η γονεϊκή συμπεριφορά δεν είναι μόνο μία επιλογή — είναι αναπόφευκτη ταύτιση. Πότε λοιπόν αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε αυτήν τη διαδικασία;
Τα γονικά μοτίβα που επαναλαμβάνονται
Η αλήθεια είναι ότι πολλές φορές, χωρίς να το καταλάβουμε, αρχίζουμε να υιοθετούμε συμπεριφορές που επισημάναμε ως απορριπτέες. Αναρωτιέσαι αν είναι ο φόβος του να γίνεις παρόμοιος με τους γονείς σου ή απλά η έλλειψη πειραματισμού στη ζωή σου; Όποιος και αν είναι ο λόγος, γεγονός είναι ότι όλοι μας αναπαράγουμε χαρακτηριστικά συμπεριφοράς των γονιών μας. Σίγουρα θα έχεις παρατηρήσει ότι οι περισσότερες γονικές αξίες περνούν από γενιά σε γενιά με τρόπους που ούτε φαντάζεσαι.
Είτε αφορά την πειθαρχία, είτε τη συμπόνια, είτε ακόμα και τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε την αποτυχία — όλα αυτά είναι κομμάτια του «γονικού παζλ» που συνθέτουν την ταυτότητά μας. Σκέψου τις συνεχιζόμενες συζητήσεις που έχεις με φίλους για την παιδική τους ηλικία και τις φράσεις που έχουν χαραχτεί στη μνήμη τους. Είναι σχεδόν αδύνατον να ξεφύγεις από την οικογενειακή κληρονομιά.
Η ανατροπή των υποσχέσεων
Πόσες φορές έχεις υποσχεθεί στον εαυτό σου ότι δεν θα γίνεις σαν τον γονιό σου; Ότι θα κάνεις τα πράγματα διαφορετικά; Έχεις καταλάβει ότι οι υποσχέσεις αυτές είναι σαν να μπαίνεις σε έναν κύκλο που διαρκώς επαναλαμβάνεται; Το να βρεις τον εαυτό σου να χρησιμοποιεί ακριβώς τις ίδιες εκφράσεις και συνήθειες μπορεί να είναι πιο τρομακτικό από όσο νομίζεις.
Κάθε φορά που πεις «Εγώ ποτέ» και μετά το κάνεις, η αυτοπεποίθησή σου δέχεται ένα χτύπημα. Και είναι παράλληλα και αστείο και συγκινητικό, γιατί αναγνωρίζεις ότι, σε κάποιο επίπεδο, έχεις αποδεχτεί ότι αυτή είναι η δική σου πραγματικότητα. Πρέπει να θυμόμαστε ότι τα γονίδια και η ανατροφή αλληλοσυμπληρώνονται – πολλές φορές δεν γνωρίζουμε πότε αρχίζει το ένα και πότε τελειώνει το άλλο.
Τα σημάδια μιας γονικής ταύτισης
Υπάρχουν συγκεκριμένα σημάδια που δείχνουν ότι έχεις αρχίσει να ταυτίζεσαι με τους γονείς σου, και είναι αρκετά αναγνωρίσιμα. Δες αν σου φαίνονται οικεία:
- Χρησιμοποιείς φράσεις που άκουγες παλιά, χωρίς να το καταλαβαίνεις.
- Αντιδράς στις καταστάσεις ακριβώς όπως θα αντιδρούσε ο γονιός σου.
- Επικρίνεις τη συμπεριφορά άλλων με τον ίδιο τρόπο που το έκαναν οι γονείς σου.
- Βρίσκεις τον εαυτό σου να δίνεις συμβουλές που είναι αναπόσπαστο κομμάτι του γονικής σου κληρονομιάς.
- Νιώθεις τύψεις όταν δεν ακολουθείς τη «γονική παράδοση».
- Η αντίληψη περί σωστού και λάθους έχει χρώματα που σου υπαγόρευσαν οι γονείς σου.
Η γονική συμπεριφορά γίνεται καθημερινά πιο παρατηρήσιμη – μάλλον δεν χρειάζεται να ψάξεις πολύ για να αναγνωρίσεις πότε και πώς συνέβη η ταύτιση. Είναι σαν να κοιτάζεσαι σε έναν καθρέφτη που μόλις καθάρισες: η εικόνα είναι απλή, ξεκάθαρη αλλά και ανατριχιαστική.
Πώς το δέχεσαι;
Εάν είσαι σε αυτή τη διαδικασία, τότε σίγουρα αναρωτιέσαι πώς θα πρέπει να το διαχειριστείς. Μήπως είναι καιρός να αποδεχτείς αυτή την πραγματικότητα ή να προσπαθήσεις να αποστασιοποιηθείς; Είναι δύσκολο να δεις τον εαυτό σου να ακολουθεί έναν δρόμο που κάποτε έκρινε περιοριστικό ή, ακόμα χειρότερα, αδύνατο. Πρέπει να αναλογιστείς: είναι πραγματικά κακό να γίνεις ο γονιός σου;
Η αυτογνωσία, σε αυτή την περίπτωση, είναι το κλειδί. Μάθε να αναγνωρίζεις πότε ενστερνίζεσαι μια συμπεριφορά και πότε απλώς η ζωή σε καθοδηγεί σε γονικές αποφάσεις που ίσως είχαν τους δικαίους τους λόγους. Μάθε να διαχωρίζεις την ανατροφή σου από τις δικές σου αξίες, δημιουργώντας ένα προσωπικό στυλ γονεϊκότητας που συνδυάζει ορισμένα από τα θετικά της γονικής κληρονομιάς με τη δική σου μοναδική προσέγγιση.
Η πρόκληση της αλλαγής
Αν η ταύτιση με τις γονικές συμπεριφορές σου φαντάζει καταθλιπτική, υπάρχει και το άλλο πρόσωπο του νομίσματος: η πρόκληση της αλλαγής. Εδώ είναι το σημείο που μπορείς να ξεκινήσεις να διαμορφώνεις τον τύπο γονέα που πραγματικά θέλεις να γίνεις. Το να επιλέξεις τι να υιοθετήσεις και τι να αλλάξεις είναι μια καθημερινή μάχη, αλλά και ίσως η πιο σημαντική.
Η αντίσταση στην τάση να γίνεις ο γονιός σου μπορεί να σου φαίνεται δύσκολη, αλλά η αλλαγή δεν συμβαίνει από τη μια μέρα στην άλλη. Είναι ένα ταξίδι που απαιτεί υπομονή και συνείδηση. Μάθε να παρακολουθείς τις αντιδράσεις σου και να τις επανεξετάζεις. Αναρωτήσου εάν το στυλ σου αντικατοπτρίζει τον γονικό σου στόχο ή αν αποτυπώνει τις προσδοκίες και τις αξίες που εσύ δημιούργησες.
Γιατί η αυτή η ταύτιση μπορεί να είναι θετική
Τα καλά νέα είναι ότι η γονική συμπεριφορά δεν είναι απαραίτητα κακή. Στην πραγματικότητα, πολλά από τα πράγματα που κληρονομήσαμε μπορεί να είναι θετικά και χρήσιμα για τη ζωή μας. Παρά την ανατροπή των υποσχέσεών μας, μπορούμε να επιλέξουμε ό,τι καλύτερο μας προσφέρουν οι γονείς μας και να το προσαρμόσουμε στον δικό μας κόσμο.
Η ταύτιση με τους γονείς μπορεί να λειτουργήσει και ως εργαλείο ανάπτυξης. Αντί να την αντιμετωπίζεις με φόβο ή ενοχή, μπορείς να τη δεις ως ευκαιρία για αυτογνωσία και εξέλιξη. Αναλύοντας τον τρόπο που οι γονείς σου έπραξαν στα δύσκολα, μπορείς να αντλήσεις διδάγματα και να ψάξεις τρόπους να τα προσαρμόσεις στη δική σου ζωή.
Η διαδικασία της γονεϊκής ταύτισης είναι φυσιολογική και συχνά αναπόφευκτη. Σημασία έχει πώς θα το διαχειριστείς, πότε θα αποφασίσεις να προχωρήσεις, και πώς θα το ενσωματώσεις στη δική σου μοναδική ιστορία. Είναι ένα οδυνηρό ταξίδι, αλλά ταυτόχρονα και ελευθερωτικό.